[Boekenweek] Lezen, da’s toch voor witte mensen?

Boekenweek

Het lezen van een boek,” werd me door mijn niet-witte vrienden gezegd, “dat is voor witte mensen.” Anders gezegd:“Tsss, doe eens normaal, da’s voor Belgen!” Als tiener begreep ik dat niet. Maar nu, bijna een kwart eeuw oud, is het voor mij een van de pijnlijkste zinnen uit een kindermond. Het toont voor mij een groot probleem aan, dat ik nu wél goed begrijp.

Ik stap een tram binnen. Sinds 2012 een vaste ritueel: ik heb een boek in mijn tas. Ik doe mijn boekentas open en begin te lezen, tot mijn halte me weer uit mijn boek haalt. Dan begint het spelletje. Mensen die me raar aankijken omdat ik een boek lees. Sommigen lachen vriendelijk, maar er zijn ook de jongeren, meestal van Afrikaanse afkomst, die mij een erg bekende blik geven. Eentje met een beetje ongeloof of minachting. Want boeken lezen, dat is toch voor witte mensen?

Sjotten of lezen?

Omdat ik net uit Sierra Leone verhuisd was, kwam in de OKAN (Onthaal Klas voor Anderstalige Nieuwkomers) terecht. Daar kreeg ik de mogelijkheid om samen met bejaarde buurtbewoners aan het lezen te gaan. Met veel plezier ging ik daar naartoe, vijf weken lang. Maar ergens was het altijd een lastige keuze: op woensdag namiddag lezen of gaan voetballen met de drerries?

Mijn lerares Nederlands, mevrouw Olieslagers, merkte op dat ik veel las. Omdat ik nog moeite had met mijn taal gaf ze me het boek Ellendige Avonturen. Twee dagen later ging ik naar haar toe: “Mevrouw, echt een gaaf boek, heeft u er nog meer?” Toen ze klaar was met verbaasd naar me kijken, gaf ze me een lijstje.

In gesprekken met volwassenen vroeg ik altijd of ze me een goed boek konden aanraden. Zo kwam ik in aanraking met klassiekers als Matilda van Roald Dahl. Iedere week zat ik in de bibliotheek van Borgerhout, toen nog aan de overkant van mijn school. Het werd mijn tweede thuis buitenshuis. Kruistocht in Spijkerbroek, Brief aan de Koning,… Ook mijn eerste Vlaamse klassieker werd snel een feit, Vallen van Anne Provoost, één van de eerste boeken die me aan het huilen bracht.

Hallo, BSO!

Verliefd op boeken kwam ik als tiener in het BSO terecht. In plaats van naar mijn punten te kijken, of überhaupt naar mijn persoonlijkheid, keek het onderwijssysteem naar die ene vraag: Heeft hij een diploma lagere school of niet? Ik kwam uit een land dat al tien jaar in oorlog verkeerde, op mijn jonge leeftijd had ik vijf jaar schoolachterstand opgelopen. Maar men keek dus gewoon naar die ene vraag. Bij ja mocht ik in de A-stroom blijven. Het werd: neen. Hallo, B-stroom!

Op zoek naar intellectuele uitdaging begon ik boeken te lezen die bestemd waren voor ASO-leerlingen. Ik vroeg me oprecht af: wat kan een ASO-leerling beter dan ik? Voor de lol las ik Illias van Homerus. Het gevolg? Mijn eeuwige verslaving aan Griekse mythologie.

Bij mijn vrienden – de schoolgenoten en jongens op het pleintje, bijna allemaal met andere roots – kreeg ik te maken met een soort van pestgedrag. Fysiek durfden ze niet, maar verbaal hadden ze een wapen gevonden. Ik kreeg een resem bijnamen. Ik vermeld nu alleen even de grappigste: “Mohamed Google” en “Mohamepedia”.

De meesten van hen hadden boeken altijd ervaren als een soort straf. De figuren in de boeken leken niet op hen en hun leefwereld. Maar erger nog: ze hadden het idee gekregen dat niet-witte mensen geen boek lazen. “Belgen lezen boeken, wij kijken de films.”

Literaire armoede

Dat zinnetje blijft voor mij knagen: “Da’s voor Belgen.” Doelen de kinderen op de pleintjes nu en toen op het feit dat ze zichzelf niet als Belg zagen/zien. En hoe komt dat dan? Die kinderen hebben dat ergens gehoord en geleerd, het is een deel van hun zijn geworden.

En zo is er dus ook een nieuwe muur gekomen – tussen hen en een wereld vol avontuur, inspiratie en zelfwaarde. Want dat alles vond ik in de boeken die ik las. Ze gaven me niet alleen taal en beelden om in te nestelen, maar ook kennis om naar de wereld te kijken of uit de wereld te ontsnappen.

Het is misschien omdat ik pas vanaf mijn twaalfde naar België verhuisd ben, dat onze maatschappij mij niet heeft kunnen wijsmaken dat boeken niet bestemd zijn voor niet-witte-Belgen. Het is misschien daarom dat mijn socialisatie in een literaire armoede is mislukt. Het is misschien omdat ik gewoon te koppig was.

Het is misschien omdat mijn ouders de tv altijd max drie uur toelieten, en omdat dat ze me vroegen welke boek ik aan het lezen was. Het is misschien omdat ik volwassenen in mijn omgeving had die mijn nieuwsgierigheid hebben gebruikt om me naar de bib te sturen met lijstjes. Het is misschien omdat ik dit stuk ooit zou mogen schrijven dat dit allemaal gebeurde.

Read it out loud

Het ontmoeten van jongeren zoals Boubacar Barry bezorgt me nu een smile. Samen met zeven andere jongeren komt hij regelmatig samen om een boek te lezen – het Read it loud project. Er is nog iets dat me hoop geeft: in de rekken boeken zien van Fikry El Azzouzi en van Bleri Lleshi, binnenkort van Dalila Heremans en Aya Sabi. Het geeft me hoop dat er boeken zullen zijn voor jongeren met andere roots.

Maar mijn eigen “werk” zit er niet op. Dus stap ik sinds 2012 doelbewust trams, metro’s en bussen op met een boek. Met maar één doel, een beeld inprenten in het hoofd van jongeren: niet-witte mensen mogen, kunnen, willen en houden ook van boeken. Niet als straf, maar als vorm van zelfontdekking.

Wie leest vanaf nu mee boeken in trams? Ik daag iedereen die dit leest, zeker zij met andere roots, uit: om hun boeken met trots in openbare plekken te lezen. En we doen gewoon een Facebook-, Instagram-, Snapchat-challenge: #READITOUTLUID #RIOL!

© 2017 – StampMedia – Mohamed Barrie

===

Dit artikel werd gepubliceerd door Mirari op 02/04/2017

3 reacties op dit artikelReageer
  1. Hallo Mohammed,

    leuk voor je dat zo kan genieten van boeken. Ik heb persoonlijk nooit met het idee rondgelopen dat “allochtonen” geen boeken zouden lezen. Ik zie in de bibliotheek zo vaak mensen met een andere roots… Wel heb ik al gehoord van het fenomeen dat ze kinderen met een taal- en/of schoolachterstand naar de B-stroom sturen. Ik begrijp je ergernis daarin want je zou gezien je intellectueel vermogen vast en zeker ASO aangekund hebben, maar…
    PUNTJE 1: was er dan geen mogelijkheid om indertijd het laatste jaar van de lagere school te doen zodat je de schade kon inhalen en kon bewijzen dat je zou meekunnen? Een Syrische jongen in mijn klas in de lagere school heeft het zo gedaan en is nu ingenieur. Met een heuse achterstand in het ASO beginnen lijkt me moeilijk, aangezien het sowieso een groot niveau hoger is vanuit het zesde leerjaar.
    PUNTJE 2: Ook vraag ik me af of het probleem wel enkel bij de blanke meerderheid ligt of bij “racisme”. Ik werd in de middelbare school ook gepest omdat ik uit een gezin kwam dat minder rijk was (arbeiders) en omdat ik veel (openlijk!) las en dus een seutje was in medeleerlingen hun ogen. Mijn ouders waren er ook tegen. Gewoon kortzichtigheid! Ook hebben bepaalde, andere allochtonen blijkbaar een vooropgesteld beeld van wat goed is om je bezig te houden en zijn sommigen tegen lezen, wat in hun ogen dan “westers” is en dus fout want westerlingen zijn fout… Ook redelijk racistisch. Het verbaast me want zie in de bibliotheek heel veel allochtonen, ook al zijn sommigen aan het studeren of rond aan het hangen. Niettemin vind ik het mooi dat je jezelf boven dit alles plaatst en hoop ik dat je die pesterijen kan verwerken.
    PUNTJE 3: Er zijn reeds gehele tijd wel wat boegbeelden voor allochtonen wat literatuur betreft: Maya Angelou, Alice Walker, Zadie Smith, Toni Morisson en in de buurt inderdaad ook een aantal. Persoonlijk lees ik Kader Abdolah graag. Ik vind het alleen spijtig dat je dit boeken voor allochtonen noemt. Is dat niet wat enggeestig? Waarom zouden boeken door autochtonen geen boeken voor hen kunnen zijn EN andersom? Blanken lezen toch ook Waris Dirie… Ik begrijp dat je rolmodellen zoekt of jezelf graag spiegelt en uiteraard is het goed om ook zwarte schrijvers en personages (goed en slecht) te hebben, maar “we/jullie” kunnen ons toch ook aan andersgekleurde mensen spiegelen. Het is ergens ook logisch dat er gewoon minder allochtone schrijvers zijn, omwille van de minderheid in aantal (zowel hier als in de VS, ook speelde daar apartheid ook een grote rol) en de taalachterstand + het feit dat ouders dikwijls arbeiders zijn én daar zie je nu eenmaal dat er minder gelezen wordt. Dit geldt ook in mijn familie, ik ben een vreemde eend in de bijt daar. Plus: dat er in Afrikaanse landen en in het Midden-Oosten nu eenmaal minder boeken worden geschreven/gepubliceerd en hier al vrij lang een boekencultuur heerst. Ik vraag me vooral af of men in Afrika (of een deel van Afrika, want ik wil niet veralgemenen) de papieren boekencultuur niet gedeeltelijk gaat overslaan en omwille van het internet – dat ook plek verovert – digitaal lezen niet eerder deel zal uitmaken van de leescultuur. Misschien veroveren schrijvers daar wel meer op die manier het continent en vervolgens de wereld. Ik hoop het althans, want lezen verbreedt inderdaad de blik op de wereld én geloof dat ook daar veel talent schuilt dat door alle problemen (oorlog, armoede, onderdrukking, extremiteit, censuur) rondom niet naar buitenkomt.
    Ik wens je alleszins nog veel plezier met het lezen én veel succes in het overtuigen dat lezen echt wel iets voor iedereen kan zijn dus ook de moeite is om te proberen!
    Mvg, Annick

  2. Niets dan bewondering voor initiatieven die maakt niet uit welke -tonen, -iën of -isten aan het lezen wil krijgen en aantoont dat lezen alleen maar een verrijking kan zijn. Read It Loud represent!!

  3. Hi Annick,

    Fijne reactie om te lezen. Zeker gegronde punten die je aanhaalt. Ik zal ze proberen te verduidelijken. Maar komt hier op neer, dit stuk werd geschreven vanuit en vooral voor jongeren uit mijn leefwereld en pleintjes waar ik als animator terecht kom.

    PUNTJE 1: was er dan geen mogelijkheid om indertijd het laatste jaar van de lagere school te doen zodat je de schade kon inhalen en kon bewijzen dat je zou meekunnen? Een Syrische jongen in mijn klas in de lagere school heeft het zo gedaan en is nu ingenieur. Met een heuse achterstand in het ASO beginnen lijkt me moeilijk, aangezien het sowieso een groot niveau hoger is vanuit het zesde leerjaar.
    Die mogelijkheid bestond, maar helaas voor mij toen moest ik 2 examens afleggen (1A & 6de) met als gevolg enorm lage scores voor beide examens.

    PUNTJE 2: Hierover heb ik zeker nagedacht, maar wat ik vooral in mijn omgeving zie zijn kinderen die oprecht zijn gaan geloven dat door hun “andersheid” boeken lezen niet voor hen is bedoeld. Dus vandaar de bewuste keuze mijn stuk hierop te richten. Vandaar dus de link met racistische internalisatie.

    PUNTJE 3:
    Klopt, er is meer als voldoende literatuur voor en door mensen met andere roots en de namen die je noemt zijn klassiekers die zeker gelezen mogen worden door iedereen maar zoals Toni Morisson soms zegt “mijn boeken zijn geschreven voor de meisjes die net als ik toen ik klein was zichzelf willen erkennen – herkennen in wat ze lezen”
    Boeken lezen of schrijven behoort niet tot een doosje kleur, en de boeken die ik opnoem zijn boeken gericht naar jongeren die boeken kunnen vinden waarin hun leefwereld wordt weerspiegeld. Dat als basis om verder te lezen.

    Fijne zomerse groeten,

    Mohamed

Reactie posten

Gelieve je naam in te vullen

Naam is vereist

Gelieve een geldige e-mail in te vullen

E-mail is vereist

Gelieve een reactie in te vullen

Over StampMedia

StampMedia is het eerste persagentschap in Vlaanderen - erkend als ‘algemeen nieuwsmedium’ door de Vlaamse Vereniging van Journalisten - dat een stem geeft aan alle jongeren in de media.
En dat niet alleen. StampMedia wil de berichtgeving over jongeren corrigeren en hen vooral zelf aan het woord laten. Zeker daar waar hun mening van belang is en weinig gehoor vindt in de mainstream kanalen.
Kortom: StampMedia is een persagentschap door jongeren met nieuws voor iedereen die het wil horen.
Daarom zijn we op zoek naar jongeren van allerlei slag, allerlei afkomst, allerlei overtuigingen en graag tussen zestien en zesentwintig jaar om mee te werken binnen dit unieke persagentschap.

Twitter

  • 24 april 2017 @ 13:08

    Zit de toekomst van jeugdhuizen nog aan de toog? https://t.co/N5JxNuFnwY https://t.co/vRREoVMvxq

  • 24 april 2017 @ 08:01

    Jullie hebben nog één week! Gewoon doen! https://t.co/egKVwH31Qq

  • 21 april 2017 @ 11:34

    "We willen de opbrengst teruggeven aan zij die minder of geen kansen krijgen om geschoold te worden” #beiaardcantus https://t.co/HBFB09QHel

  • 20 april 2017 @ 21:13

    RT @msillis: Tip voor jong (#journalistiek) talent dat klaar is de wereld te veroveren: een workshop freelance @StampMedia: https://t.co/GQ…

  • 20 april 2017 @ 09:01

    Je zag de riders van @Deliveroo_Be ongetwijfeld ook al. Benieuwd hoe dat eraan toegaat? Volg @FrateurCharline &… https://t.co/fnaJkamE2h

  • StampMedia © 2017 - alle rechten voorbehouden

    StampMedia wordt betoelaagd door

    de Vlaamse Gemeenschap, Stad Antwerpen en Stad Genk