Na maanden van relatieve rust is het geweld in de Syrische stad Aleppo opnieuw opgelaaid. In de wijken Sheikh Maqsoud en Ashrafieh vonden begin januari zware gevechten plaats, met verstrekkende gevolgen voor de burgerbevolking en duidelijke reacties van regionale en internationale spelers. Wat is er precies gebeurd, en waarom is dit belangrijk?
1. Wat is er gebeurd?
De recente escalatie in Aleppo, in het noorwesten van Syrië, volgde op een reeks incidenten die zich tussen 6 en 10 januari afspeelden in en rond de wijken Sheikh Maqsoud en Ashrafieh. Op dinsdag 6 januari meldden de Syrische staatstelevisie SANA (Syrian Arab News Agency) dat eenheden van de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF), een overwegend Koerdische coalitie die destijds optrad tegen IS, controleposten van de Syrische interne veiligheidstroepen hadden aangevallen nabij Sheikh Maqsoud en Ashrafieh. Daarbij raakten volgens deze bronnen drie veiligheidsagenten en meerdere burgers gewond.
Een dag later, op woensdag 7 januari, beschuldigde het Syrische ministerie van Defensie de SDF ervan omliggende woonwijken in Aleppo te hebben beschoten met zware machinegeweren, en volgens officiële verklaringen van de Gezondheidsdirectie van Aleppo en het Syrische ministerie van Volksgezondheid werden zeker negen burgers gedood en raakten meer dan 50 mensen gewond. Vooral de wijken al-Midan, de Nijlstraat en Khalidiya werden zwaar getroffen, waarbij ook schade werd gemeld aan het Zahi Azraq-ziekenhuis.
Na aanhoudende beschietingen op woonwijken kondigde de Syrische legerleiding op 7 januari een officiële militaire operatie aan. Volgens verklaringen van het ministerie van Defensie op de staatstelevisie ging het om een “beperkte en gerichte actie”, bedoeld om de vuurbronnen het zwijgen op te leggen en de veiligheid en stabiliteit te herstellen.
De regering stelde daarbij dat diplomatieke pogingen om de SDF te laten aansluiten bij het nationale leger en tot ontwapening te bewegen, waren uitgeput. Het ultimatum was helder: SDF-strijders moesten zich terugtrekken uit Sheikh Maqsoud en Ashrafieh. Toen volgens Damascus geen reactie volgde, kregen de autoriteiten groen licht om de controle met militair ingrijpen over te nemen.
Op donderdag 8 januari meldde de Syrische staatstelevisie dat het leger na zware straatgevechten de volledige controle had overgenomen van de wijk Ashrafieh. Beelden toonden legereenheden die posities innamen en een avondklok instelden om, volgens officiële verklaringen, “restanten van gewapende groepen” op te sporen.
Op vrijdag 9 januari liep een nieuw ultimatum af om 15 uur lokale tijd. Enkele uren later, om 18.30 uur, riepen de Syrische autoriteiten Sheikh Maqsoud uit tot een gesloten militaire zone, met een volledig uitgaansverbod. Kort daarna begon een grootschalig offensief van het Syrische leger.
In de nacht van vrijdag op zaterdag en in de ochtend van zaterdag 10 januari meldden het Syrische ministerie van Defensie dat het leger de volledige controle over Sheikh Maqsoud had verkregen. Volgens bronnen van de Saoedische nieuwszender Al Hadath trokken de laatste SDF-strijders zich terug richting het noorden, in de richting van Tel Abiad, ‘het gebied van SDF’.
De gevechten hebben geleid tot een grootschalige vluchtelingenstroom. Volgens cijfers van de Verenigde Naties en lokale bronnen, zoals die van de Syrische hulporganisatie Witte Helmen, zijn meer dan 160.000 mensen hun huizen ontvlucht sinds het begin van de escalatie.
2. Waar liggen Sheikh Maqsoud en Ashrafieh, en waarom zijn ze belangrijk?
Sheikh Maqsoud en Ashrafieh liggen in het noorden van Aleppo, ooit de grootste stad van Syrië. De wijken hebben een gemengde bevolking. Onder meer Koerden, Arabieren, maar ook Armeniërs huizen er. Er heerst ook een complexe bestuurlijke geschiedenis sinds het uitbreken van de Syrische burgeroorlog in 2011.
Hoewel het grootste deel van Aleppo sinds 2016 onder controle staat van de voormalige Assadregering, bleven deze wijken een uitzondering, met een gedeeltelijke aanwezigheid van de Koerdische SDF. Dat maakte beide wijken zowel militair als politiek gevoelig.
3. Wie of wat is de SDF?
De Syrian Democratic Forces (SDF), oftewel de Syrische Democratische Strijdkrachten, opgericht in 2015, vormen de militaire kern van het Koerdische autonome bestuur in Noord- en Oost-Syrië. Als voormalig hoofdpartner van de door de VS geleide coalitie in de strijd tegen IS, streeft de SDF naar een federaal en gedecentraliseerd Syrië met verregaande autonomie voor Koerdische regio's.
Dit politieke ideaal stuit echter op felle weerstand. De nieuwe centrale regering in Damascus beschuldigt hen van separatisme, terwijl buurland Turkije hen ziet als een verlengstuk van de terreurorganisatie PKK. Deze spanningen leiden tot voortdurende conflicten over de controle van strategische enclaves zoals Sheikh Maqsoud en de vitale olievelden in het oosten.
4. Wat zegt de Syrische regering?
De Syrische autoriteiten stellen dat zij meerdere pogingen hebben ondernomen om de situatie via overleg en afspraken te regelen. Volgens Damascus heeft de SDF die afspraken herhaaldelijk geschonden en wapenstilstanden doorbroken.
De regering benadrukt dat het leger tot nu toe zou hebben gehandeld volgens het principe van “reageren op vuurbronnen”, met aandacht voor burgerbescherming. Tegelijk stelt Damascus dat het bestaan van gewapende groepen buiten het staatskader onverenigbaar is met het herstel van soevereiniteit en nationale eenheid. President Ahmed al-Sharaa benadrukte tijdens zijn gesprek met de Koerdische leider Masoud Barzani dat de Koerden een authentiek en fundamenteel onderdeel vormen van het Syrische volk.
5. Wat betekent dit voor burgers?
De humanitaire impact is aanzienlijk. Tienduizenden burgers sloegen op de vlucht, velen onder hen voor de tweede of derde keer in tien jaar tijd. De Syrische overheid zegt opvangcentra te hebben ingericht en humanitaire toegang te willen garanderen, maar onafhankelijke hulporganisaties wijzen op de blijvende kwetsbaarheid van burgers in stedelijke conflictzones.
6. Hoe reageren internationale spelers?
De Verenigde Staten spraken hun ernstige bezorgdheid uit en riepen alle partijen op tot terughoudendheid en bescherming van burgers. Washington benadrukte dat Syrië de voorbije dertien maanden volgens Amerikaanse inschattingen vooruitgang heeft geboekt richting stabiliteit en wederopbouw.
Turkije nam een duidelijker standpunt in en sprak steun uit voor operaties die gericht zijn op het herstellen van de openbare orde en het bestrijden van terrorisme. Ankara benadrukt het principe van één staat, één leger.
7. Wat kunnen we nu verwachten?
Inmiddels zijn de laatste SDF-strijders vertrokken en staan de wijken onder volledige controle van het nationale leger. De herovering van Sheikh Maqsoud en Ashrafieh versterkt de positie van de Syrische regering in Aleppo, maar laat tegelijk open vragen over de toekomst van politieke onderhandelingen met de SDF en de toekomst van de Koerden in het land.
