Regels zijn er om te breken, hoe kan je tegenwoordig nog anders? De hoeveelheid wetten en normen die de bevolking binnen de lijntjes probeert te sturen, lopen bij vele burgers de spuigaten uit. De beleidsmakers gaan er van uit dat al die regeltjes nodig zijn, dat we zelf niet meer kunnen inschatten wat juist of fout is. Maar mensen worden door de toevloed aan regeltjes niet alleen boos, ze worden er ook een stukje minder mens door.
Stel je voor: je zit als roker op een terras en aan de tafel naast je zit een kind. Dan ga ik ervan uit dat je niet rookt omdat je rekening houdt met de gezondheid van dat kind, en niet omdat het wettelijk gezien niet mag. En ja, roken is ongezond en verslavend, maar laat op zijn minst de uitbater beslissen of zijn terras rookvrij is of niet. Wanneer je de burger de vrijheid ontneemt om die inschattingen voor zichzelf te maken, verliest hij telkens een beetje de capaciteit om voor zichzelf te denken. Pak de verslavingsproblematiek rond roken aan door bij Marlboro en Camel aan te kloppen, niet bij café De Plezanten Hoek.
Nog zo’n voorbeeld waar het gezond verstand wordt genegeerd is de criminalisering van voetbalsupporters. Uiteraard lopen er ongelofelijke imbecielen rond in een voetbalstadion, dat is overal in de maatschappij zo. Maar wanneer ik hoor dat de harde kern van voetbalclub KV Mechelen zijn prachtige tifo niet mag optrekken omdat de beveiligingscamera het zicht en de controle over de supporters even verliest, dan gaan de alarmbellen in mijn hoofd af.
Zo’n tifo is een prachtig initiatief. Tientallen vrijwilligers, uit alle hoeken van de samenleving, die samenkomen om een kunstwerk in elkaar te flansen waarmee ze hun gezamenlijke club trots kunnen maken. Wanneer zo’n prachtig initiatief wordt onderuitgehaald omdat de veiligheidsdiensten dan voor een paar minuten een camera niet kunnen gebruiken, weet je dat er geen vertrouwen meer is.
“Rechtspraak is iets wat mee evolueert met zijn tijd, maar we mogen ons niet laten vangen aan het reguleren van elk klein detail”
De Codex Hammurabi is het oudste gevonden wetboek uit de mensheid. Het stamt af uit 1780 voor Christus en is de basis van het rechtssysteem van het Babylonische rijk. We zijn nu een kleine 4.000 jaar verder, dat wil zeggen ongeveer 4.000 jaar tijd om regels te bedenken die de samenleving kunnen verbeteren. We zijn nu op een punt gekomen dat de voornaamste regels hopelijk al zijn neergeschreven (op vlak van gelijkheid nog niet helemaal). Rechtspraak is iets wat mee evolueert met zijn tijd, maar we mogen ons niet laten vangen aan het reguleren van elk klein detail.
De meeste regels komen voort uit deze logica: je kan niet allemaal tegelijk een kruispunt oversteken. Daarom is het effectief om verkeerslichten te plaatsen. Stoppen bij rood, rijden bij groen. Heel concrete regels die bij eenieder van ons staan ingeprent. Maar wat doe jij als je als voetganger om 3 uur ’s nachts op een leeg kruispunt voor een rood licht staat en er geen enkel ander voertuig in de verste verte is te bespeuren? Breek je de regels, vertrouw je in je eigen ogen, en steek je over? Of blijf je daar staan wachten, louter en alleen omdat dat de regel is? Het is belangrijk om de wegcode te respecteren, maar het is minstens even belangrijk om zelf na te denken. We moeten ervoor zorgen dat ons gedrag een gevolg is van onze menselijkheid, en niet van de opgelegde regels.
Een minderheid die de aandacht krijgt?
Het is zoals de Nederlandse schrijver en opiniemaker Rutger Bregman beweert in zijn bestseller met de gelijknamige titel: de meeste mensen deugen. Waarom legt het rechtssysteem dan zo de nadruk op een minderheid (criminelen)? Regels zijn nodig om te kunnen samenleven, dat is absoluut waar. Maar waar botst die regelvorming met onze vrijheid? De staat wil graag de controle houden en de kalmte bewaren, wat ik compleet begrijp. Maar beste beleidsmakers, wij zijn geen beesten. We kunnen ook zelf inschatten wat kan en wat niet, we zijn geen computers die met regels dienen geprogrammeerd te worden.
Tijdens de Opinieweek van StampMedia lieten jongeren hun stem horen door opiniestukken en audiocolumns te maken waarin ze een maatschappelijk thema dat na aan hun hart ligt onder de loep te nemen. Lees en beluister alle stukken hier.
