Er is nood aan een ruimer rouwstatuut dat een wettelijke omkadering biedt waarbij empathie en begrip centraal staan”, vindt Valentine Vanparys.
Het rouwverlof is opgesteld door iemand met nog minder inlevingsvermogen dan ChatGPT. Hoewel verlies niet tastbaar is, is het onoverkomelijk vervlochten met je dagelijkse leven. Hoe kan het dat je bij het overlijden van je partner of kind slechts tien dagen verlof krijgt? Dat is amper genoeg tijd om je de begrafenis te regelen of om je door de administratie te worstelen. Laat staan om effectief te rouwen, je verlies te accepteren en je verdriet te omarmen.
De meest recente aanpassing van het omstandigheidsverlof dateert uit 2021 waarbij het verlof bij overlijden van een partner of kind werd uitgebreid van drie naar tien dagen. De Belgische wetgeving houdt daarbij alleen rekening met officiële documenten van verwantschap of een gedeeld adres. Heb je geen trouwring of sta je niet ingeschreven op hetzelfde adres? Dan kun je het rouwverlof vergeten. Je verlies telt niet voor de wet. Sinds wanneer is onze huwelijksregistratie of onze administratieve woonplaats een correcte maatstaf voor verdriet? Het is een bureaucratische belediging voor de liefde.
Ondanks deze goedbedoelde verlenging blijft het rouwverlof ondermaats. “Rouwverlof zal altijd te weinig zijn”, stelt rouwexpert Manu Keirse in een interview aan Solidaris. Extra verlofdagen blijven toevoegen aan het rouwverlof zal voor tegenstanders van een ruimer rouwstatuut klinken als nagels op een krijtbord. Ze zullen zich steevast verschuilen achter de muur van economische betaalbaarheid en administratieve controle.
Preventie is goedkoper dan uitval
Maar wat blijkt? Preventie is goedkoper dan uitval. Onvoldoende rouwbegeleiding kan uitmonden in presenteïsme, waarbij werknemers aanwezig zijn op de werkplek, maar niet voldoende fit zijn door persoonlijke of gezondheidsproblemen. Presenteïsme verhoogt niet alleen het risico op depressie, burn-out en hartziekten, maar brengt ook productiviteits- en kwaliteitsverlies met zich mee. Bovendien kost één enkele werknemer met een burn-out de werkgever gemiddeld 23.677 euro. Dat blijkt uit cijfers van Securex in 2022. Over economische betaalbaarheid hoef je je dus geen zorgen te maken.
Helaas is een pure verlenging van het rouwverlof niet de oplossing. “Wat echt het verschil maakt, is hoe de werkgever omgaat met het verlies van de werknemer”, stelt Manu Keirse. Aangezien het wettelijke kader je verlies en je verdriet amper erkent, ben je aangewezen op de sympathie van je werkgever. “Als een werkgever niet kan omgaan met dat verdriet, komt de rouwende werknemer heel vaak in ziekteverlof terecht.”
“31 procent van de Belgen voelt zich op het werk onvoldoende gesteund voelt in een periode van rouw”
Keirse illustreert dat met een voorbeeld: “Een koppel verliest hun dochter op de dag van haar eerste communie. Na vier weken gaan ze opnieuw werken. De vader krijgt van zijn werkgever de ruimte om te rouwen, het advies om voldoende te rusten en de mogelijkheid om aan te geven wanneer het even niet meer gaat. De moeder daarentegen wordt slechts aangemoedigd om de draad weer op te pikken. Uiteindelijk groeit de vader geleidelijk aan weer in zijn job. Maar de moeder is helaas nooit meer naar haar job teruggekeerd. Hoewel beide werkgevers goeie intenties hadden, wist de ene alleen meer over hoe je met verlies moet omgaan dan de andere.”
Dat blijkt een veel voorkomend probleem te zijn op de werkvloer. Uit een onderzoek in 2024 bij 2.000 Belgen van DELA blijkt dat 31 procent van de Belgen zich op het werk onvoldoende gesteund voelt in een periode van rouw. Ook daarvoor moet binnen het Belgische beleid meer ruimte worden gemaakt.
Rouw als toestand
“Je lijf rouwt gewoon, punt”, vertelt rouwexpert Jos de Keijser aan De Correspondent. Wetenschappelijk onderzoek van de Hongaarse Universiteit Semmelweis toont dat rouw zich niet alleen psychisch, maar ook fysiek manifesteert. Vermoeidheid, concentratieverlies, een brok in de keel of een knoop in de maag: het zijn geen randverschijnselen, maar kernsymptomen van rouw.
Het rouwstatuut zou voldoende plaats moeten voorzien voor ons ‘rouwende brein’. Rouwen is geen gevoel dat je zomaar even parkeert. Het is geen emotie die je met voldoende tijd en wilskracht onder controle krijgt. Het is een onzichtbare hoedanigheid waaraan je hele lichaam zich moet aanpassen.
“Het huidige rouwstatuut gaat uit van de impliciete veronderstelling dat mensen na een administratief vastgelegde periode van tien dagen weer inzetbaar zijn”
Je staart uren voor je uit, terwijl je denkt aan alles en niets tegelijkertijd. Iedere inspanning is je te veel gevraagd en in je lichaam woedt er een innerlijke strijd om te blijven functioneren. De meest voor de hand liggende taken voelen aan als sisyfusarbeid. Je bent de uitputting nabij, terwijl je gewoon probeert te vatten wat je nu net overkomen is.
Situationeel en flexibel rouwverlof
Het huidige rouwstatuut gaat uit van de impliciete veronderstelling dat mensen na een administratief vastgelegde periode van tien dagen weer inzetbaar zijn. We bezitten zoveel kennis, zoveel documentatie, zoveel expertise en toch laat de Belgische wetgeving ons zo in de steek. Net zoals het rouwproces verschilt van persoon tot persoon, net zoals ons verdriet en ons verlies alle mogelijke vormen kan aannemen, zou ook ons rouwstatuut situationeel en flexibel moeten zijn.
Een oneindige verlenging van het rouwverlof is geen aangewezen oplossing. Rouwen doe je je leven lang. Het verlies en het gemis worden een deel van je bestaan. Bovendien laat verdriet zich niet afbakenen in een wetgeving of definiëren op basis van bloedverwantschap.
Daarom is er nood aan een ruimer rouwstatuut dat een wettelijke omkadering biedt waarbij empathie en begrip centraal staan. Rouwexperts kunnen hierin een cruciale rol spelen. Net zoals er een arbeidsarts waakt over het evenwicht tussen gezondheid en werk, kan bij een overlijden een rouwexpert worden aangesteld om werknemers passende begeleiding te bieden. Daarnaast moet er voldoende flexibiliteit zijn, zodat werknemers bijkomende verlofdagen kunnen opnemen.
Over grenzen heen
In Europa is het rouwverlof nog vaak versnipperd en ontoereikend. Gemiddeld krijgen werknemers in Europa amper drie dagen om een overlijden te verwerken. Een cijfer dat pijnlijk blootlegt hoe moeilijk rouw in beleid te vatten blijft. Dat blijkt uit onderzoek van Funeral Choice uit 2024, een online platform dat nabestaanden ondersteunt bij het plannen en organiseren van uitvaarten.
Sommige landen zoals Kroatië of Slovenië voorzien zeven dagen, terwijl Frankrijk en Portugal uitzonderingen maken bij het verlies van een kind. Elders duiken dan weer pragmatische accenten op. Spanje voorziet extra verlofdagen voor verre verplaatsingen en Slowakije geeft extra tijd voor het regelen van een uitvaart.
Maar in een groot deel van Europa, waaronder ook België, blijft het rouwverlof vaag omschreven. In landen zoals Denemarken of Noorwegen is een rouwstatuut zelfs volledig afwezig in de wetgeving. Daardoor zijn werknemers afhankelijk van de goodwill van hun werkgever. Het lappendeken aan regelgevingen toont vooral aan dat dit geen domein is waarin we klakkeloos andere landen moeten volgen. Het is een kans om zelf een menselijker en doordachter rouwstatuut uit te bouwen.
De vraag is dus niet of we ons een ruimer rouwstatuut kunnen veroorloven. De vraag is of we het ons kunnen veroorloven om te blijven doen alsof rouw zich laat beperken tot tien dagen. Wie van mening is dat de huidige regeling humaan is, is ofwel emotieloos of haalt zijn regelgeving rechtstreeks uit ChatGPT.
Tijdens de Opinieweek van StampMedia lieten jongeren hun stem horen door opiniestukken en audiocolumns te maken waarin ze een maatschappelijk thema dat na aan hun hart ligt onder de loep te nemen. Lees en beluister alle stukken hier.
